MACAPAT lan SERBA-SERBI

CONTOH TEMBANG MACAPAT

Dhandhanggula (10-i, 10-a, 8-e, 7-u, 9-i, 7-a, 6-u, 8-a, 12-i, 7-a)

Nanging lamun anggeguru kaki

Amiliha manungsa kang nyata

Inkang becik martabate

Sarta kang wruh ing kukum

Kang ngibadah lan kang wirangi

Sokur oleh wong tapa

Ingkang wus amungkul

Tan mikir pawehing liyan

Iku pantes sira guronono kaki

Sartane kawruhana

Mijil (10-i, 6-o, 10-e, 10-i, 6-i, 6-u)

Poma kaki padha dipun eling

Ing pitutur ingong

Sira uga satriya arane

Kudu anteng jatmika ing budi

Ruruh sarwa wasis

Samubarangipun

Kinanthi (8-u, 8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i)

Padha gulangen ing kalbu

Ing sasmita amrih lantip

Aja pijer mangan nendra

Kaprawiran den kaesthi

Pesunen sariranira

Cegah dhahar lawan guling

Wulangreh

PB IV

1788-1820

Gambuh ( 7-u, 10-a, 12-i, 8-i, 8-o)

Wong amarsudi kawruh

Tetirona ing reh kang rahayu

Aja kesed sungkanan sabarang kardi

Sakadhare angengimpun

Nimpeni kagunganing wong

Asmarandana ( 8-i, 8-a, 8-e/o, 8a, 7-a, 8-u, 8-a)

Pratikele wong akrami

Dudu brana dudu warna

Among ati pawitane

Luput pisan kena pisan

Yen gampang luwih gampang

Yen angelangel kelangkung

Tan kena tinimbak arta

Pangkur ( 8-a, 11-i, 8-u, 7-a, 12-u, 8-a, 8-i )

Singgah singgah kala singgah

Pan suminggah durgakala sumingkir

Singa ama sing awulu

Sing asuku asirah

Sing atenggak klawan sira sing abuntut

Padha sira suminggaha

Baliya mring asal reki

Namining dinten pasaran

Paing - jenar - Neptune 9

Pon - Palguna - 7

Wage - Cemengan - 4

Kliwon - Kasih

Legi - Manis

Namining Dinten :

Akad - Radite - Neptune 5

Senen - Soma - Neptune 4

Selasa - Anggara - Neptune 3

Rebo - Nuda - Neptune 7

Kemis - Respati - Neptune 8

Jumat - Sukra - Neptune 6

Saptu - Tumpak - Neptune 9

Tuladha :

Senen kliwon : soma kasih

Selasa legi - anggara manis

Neptune dina gegandhengan kaliyan wateking tiyang :

Namining Taun Jawi

1. Alip
2. Ehe
3. Jimawal
4. Dal
5. Be
6. Wawu
7. Jimakir

Namining Wulan Jawi

1. Suro
2. Sapar
3. Mulud
4. Bakda mulud
5. Jumadilawal
6. Jumadilakhir
7. Rejeb
8. Ruuwah
9. Pasa
10. Sela utawi longkang/apit/dulkangidah

Mangsa lan wewatekanipun :

1. Mangsa Kasiji = 23 Juni – 2 Agustus , cacahe 41 dina

Sotya morca saking embanan

Godhong padha gogrog, hawa benter, mangsa ketiga

2. Mangsa Karo = 26 Agustus – 25 Agustus, cacahe 23 dinten

Bantala Rengka

Lemah nela, sabin lan tegal garing, kirang banyu

3. Mangsa Katelu = 26 Agustus – 18 September, cacah 24 dinten

Suta manut ing bapa

Tela, wi, mbili lsp. Padha mrambat, hawa panas, angin saka lor mengidul mandanda-manda

4. Mangsa Kapat = 19 September – 13 Oktober

Waspa kumembeng jroning kalbu

Toya tuk utawi sumber wonten jroning siti dereng medal

Para Tani panen palawija, manuk manyar pada nyusuh, hawane panas angin sumribit saka lor mangidul.

5. Mangsa Kalima = 14 Oktober – 9 Nopember

Pancuran emas sumawur ing jagad

Jawah, awan lan wengi, kadang deres nganti dadi banjir bandhang, Hawa seger, angin kadhangkala banter campur jawah dadi bencana.

6. Mangsa Kanem = 10 Nopember – 22 Desemberi , 43 dinten

Rasa mulyo kasucian

Usum who-wohan, mangsa rendheng. Angin tumiup saking kulon mangetan binareng suarane bledhek ngampar-ampar. Hawa asrep lajeng njekut, sawanciwanci tumurun jawah.

1. 7. Mangsa Kapitu = 23 Desember – 3 Pebruari, 43 dinten

Wisa kentir ing maruta

Wisa, bibit penyakit gegatel sumebar kegawa angin, ndadosake kathah sesakit. Hawa adhem, kabeh padha teles, manuk padha bingung goleh papan pangejuban.

8.Mangsa Kawolu = 4 Pebruari – 1 Maret

Anjrah jroning kayun

Kucing gandhik segawon gancet

Tasih jawah lan angin, wengi rasane njekt (adem banget)

Pantun ijo royo-royo, ndalu konang pating kerlip.

9. Mangsa Kasanga = 2 Maret – 26 Maret , 25 dinten

Wedharing wacana mulya

Jangkrik ngerik, gangsir ngenthit, garengpung ngereng. Sawatawis usum who-wohan. Ndhungkap ansa mareng. Kala-kala tasih jawah. Awan saha ndalu taksih asrep.

Angin tumiyup saking iring kidul.

1. 10. Mangsa Kasadasa = 27 Maret – 19 April , cacah 24 dinten

Gedhong mineb jroning kalbu

Kewan-kewan lan rajakaya padha meteng.

Angin tumiyen saking kidul wetan sumiyet gogrokaken ronronan

Wayah panen panting sakenggen ketingal warna jenar..

6. 11. Mangsa Dhesta = 20 April – 12 Mei

Sotya sinarawedi.

Peksi sami ngloloh piyekipun. Angin tumiyub saking kidul mengaler. Kejawi panting who-wohan ugi kathah ingkang panenan.Sgra rob. Mangsa ketiga12.

12. Mangsa Sadda = 13 Mei – 22 Juni

Tirta sah saking sasana

Toya pisah saking panggenanipun, nedheng mangsa katiga. Angin sumilir manda-manda, ing wanci siyang benter sanget, wanci dalu asrep sanget.. segara anteng kathah ulam ingkang medal wayah panen ulam tumraping para nelayan.